تبلیغات
جاذبه های گردشگری مراغه - خواجه نصیرالدین توسی
 
درباره وبلاگ


استفاده ازتمام یا قسمتی از مطالب این وبلاک
برای همه آزاد است لطفا جهت ارج نهادن به
زحمات ما ذکر منبع یادتان نرود

تمایل به تبادل لینك باهمه را دارم اگر مایل بودید
مرا با نام (جاذبه های مراغه ) لینك داده و به من
خبردهید تا من هم شما را لینك دهم .

مدیر وبلاگ : جعفر فارابی
نویسندگان
نظرسنجی
مطالب این وبلاك تا چه اندازه توانسته است شمارا راضی كند







آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
جاذبه های گردشگری مراغه
یکی هست آن بالا که همیشه با منه
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
چهارشنبه 19 آذر 1393 :: نویسنده : جعفر فارابی

خواجه نصیرالدین توسی

فیزیكدان ایرانی

باتوجه به اینکه خواجه مراغه ای نبوده ولی بعلت اینکه 15 سال از عمر خود را درمراغه سپری کرده وبپاس خدماتی که انجام داده لازم دانستم اسم ایشان نیز در بین مشاهیر مراغه باشد.

 

مقدمه:

در یك محدوده ی زمانی نه چندان طولانی قوم ایرانی سردمدار علم شد. از جمله دانشمندان این دوره عبارتند از فردوسی، بوعلی سینا، ناصرخسرو، حسن صباح، خواجه نظام الملك، خیام، خواجه نصیرالدین توسی، زكریای رازی، رودكی و عنصری. وجود و حضور این افراد در نتیجه ی یك نوع انباشتگی ثروت و شهرنشینی و اقتدار حكومتی در ایران بود. فردوسی را می توان دانشمندی دانست كه از لحاظ روانی به سپاهیان كمك می كرد و البته مردم عادی نیز اشعار او را برای موفقیتهای بیشتر در زندگی خود بكار می بردند. خیام كه هم ریاضیدان بود، هم شاعر و فیلسوف و هم اخترشناس حرفه ای همراه با تیم تحقیقاتی خود موفق به تنظیم تقویم جلالی شد كه دقت آن در این عصر شرقیان و غربیان را متعجب كرده كه چگونه مردی در هشتصد سال پیش چنین دقت بی نظیری بكار برده است. اینك به شرح زندگی كسی می پردازیم كه هشتصد سال پیش اولین مركز تحقیقات ستاره شناسی دنیا را بنام رصدخانه ی مراغه بنا نهاد. محققی كه اكنون به پاس خدماتش در نصف النهار 41 درجه ی جنوبی و مدار صفر ِ ماه منطقه ی بزرگی بنام صحرای نصیرالدین توسی نامگذاری شده است.

 

عکسهای بیشتر و بقیه مطلب را درادامه مطلب ببینید


كسی كه در كتاب "شكل القطاع" خود، مثلثات را نه فقط به عنوان پیش زمینه ی نجوم بلكه دانشی مستقل مطرح كرده و قواعد اصلی مثلثات كروی و مسطح را عرضه كرده است. در آن زمان دانشمندان مجبور به فراگیری عربی بودند مثل امروز كه همه مجبور به یادگیری انگلیسی هستند. چون علم آن زمان به زبان عربی بوده و پژوهشگران غربی هم به این زبان آشنایی داشتند. خواجه در كتاب "تجرید الكلام" درباره ی نور و تكیه بر نظریه ی ذره بودن آن مطلب نوشته است كه فوق العاده اهمیت علمی دارد. همچنین درباره ی انتشار صوت و شباهت آن به امواج آب نیز مطالبی را مورد بحث قرار داده است.

زندگینامه: 

 

اسم واقعی: محمد بن محمد بن حسن توسی

تولد: 30 بهمن سال 580 هجری شمسی در توس خراسان ایران

مرگ: 6 خرداد سال 653 هجری شمسی در كاظمین (نزدیك بغداد در عراق) در سن 73 سالگی.

در حقیقت خواجه نصیر الدین توسی در طول زندگی خود بنامهای دیگری مثل محقق توسی، خواجه ی توسی و خواجه معروف بوده است.

 

خواجه در شرایط مستعدی پا به هستی نهاد. در آغاز تحصیل نزد دائى خود به علوم عقلیه پرداخت. ‏در این زمان بود كه مغولها حمله ی سریع خود را به سمت غرب شروع كردند اما هنوز در ایران اتفاق خاصی نیفتاده بود.

 

در سال 593 هجری شمسی ، وقتی كه محمد بن محمد توسی 13 ساله بود راهی شهر نیشابور شدو نیشابود در 75 كیلومتری غرب توس است و آنزمان شهر علمی و معروفی بود. در نیشابور كتاب قانون بوعلی را شبها از استاد خود فریدالدین داماد قرض می گرفت و می خواند صبح ها آنرا به او پس می داد تا استاد آنروز آنرا تدریس كند. این روش مطالعه برای توسی بسیار مفید بود چرا كه شوق مطالعه ی درسهایش یعنی پزشكی، فیزیك و فلسفه را در او افزون می كرد. این پسر به همین استاد اكتفا نكرد و كتاب دیگر بوعلی  یعنی كتاب شفا را پیش یك استاد دانشگاهی دیگر بنام قطب الدین مصری یاد می گرفت.

روزی هم پدرش او را به خانقاه عطار در نیشابور (نزدیك توس) می برد تا رندی و درویشی را از عطار یاد بگیرد. او ریاضی و نجوم و موسیقی را از ابوالفتح موسی بن الفضل معروف به كمال الدین یونس موصلی یاد می گیرد كه خود كمال الدین شاگرد شرف الدین توسی بود. این استاد در مورد خواجه جمله ای زیررا می گوید كه اهمیت علمی دارد . متاسفانه مردم به كسانیكه به علوم عقلیه بیشتر از علوم نقلیه همیت بدهند به چشم خوبی نمی نگرند هر چند آن عالم مانند نصیرالدین توسی در بین بقیه بی نظیر باشد.

 

محمد (خواجه نصیر) در سالهای جوانی در مؤسسات علمی و دینی موجود در اصفهان، قم، ری و بغداد درس می خواند و دوره هایی را می گذراند. جالبتر از همه اینست كه دانشجویان ایران قدیم حتی در دوران اسلامی موسیقی یاد می گرفتند و با این هنر بصورت علمی آشنا می شدند.

 

حدود سال 599 هجری شمسی، خواجه در عراق كه بخشی از ایران بود مشغول علم آموزی بود كه ایران مورد هجوم قوم لشگر چنگیزخان مغول قرار گرفت. خواجه از این موضوع بی خبر بود تا موقعی كه به سرزمین مادری بازگشت و توسط محتشم قهستان، حاكم ولایت قهستان، فراخوانده شد و عملا زندانی مؤدب و مورد احترام حاكم شد و تا هجوم بعدی قوم مغول، توسط هلاكوخان مغول، در خدمت خاندان اسماعیلی بود. در این مدت او مقالات متعددی نوشت و همچنین یكی از مهمترین كتابهایش را بنام ”اخلاق ناصری“ در سال 611 هجری شمسی نوشت.

 

با حمله ی بعدی، خواجه به خدمت هلاكو واداشته شد. او با هلاكو همراه شد و در بهمن سال 637 هجری شمسی بغداد را از دست خلفای عباسی نجات داد. در آن زمان المعتصم خلیفه ی بغداد بود. او از لحاظ نظامی بسیار ضعیف بود و بهمراه 300 سپاهیش بزرودی شكست خورد و بغداد بدون خونریزی بدست هلاكو افتاد.

 

چون خواجه روحیه ی وزیری نداشت و هلاكو از فتح بغداد بسیار راضی بود بنابراین از هلاكو درخواست كرد تا مناسب علمی به او اعطا كند. هلاكو هم وبیتكچی را وزیر خود اعلام كرد و به خواجه به دید مشاور نگاه می كرد. انها مراغه را در آذربایجان ایران بعنوان پایتخت انتخاب كردند.

 

نكته ی مهم زندگیش "حسن استفاده از واقعیتها" است بگونه ای كه برای پیشبرد فیزیك، اخترشناسی و ریاضی در ایران آنچنان انعطاف و نرمشی از خود نشان داده كه اعجاب انگیز است. از خرافات مغول تا فنون دقیق ریاضی را برای پیشبرد علم ایران بكار برده است. بگذارید توضیح دهم:

 

هلاكو قصد داشت تمام كتابها و آثار علمی را آتش بزند و علماء را از بین ببرد. لذا خواجه متوجه شد كه مغولها به پیشگویی از روی ستارگان بسیار علاقمندند. این بهترین نقطه ضعف بود و خواجه با این ادعا كه می تواند طالع لشگریان مغول را پیشگویی كند توانست‏به هلاكو نزدیك شود و از تلف شدن آن همه كتابهاى ارزشمند و نفیس جلوگیرى نماید. او تنها در یك كتابخانه بیش از 400 هزار جلد كتاب نگهدارى مى‏كرد. مقایسه كنید با كتابخانه های امروز دانشگاههای دنیا. همچنین در اثر این تقرب، بسیارى از اهل علم و ادب را از مرگ حتمى نجات داد.

 

یكى از فواید دیگر نزدیك شدن به هلاكو این بود در آن چند سالى كه محقق طوسى قدرت داشت ‏بعنوان یك فقیه حدود شرعیه را جارى و نماز جمعه را برپا نمود.

 

سپس هلاكو را راضی كرد كه برای تعیین طالع بینی دقیق تر بودجه ای به او بدهد! و هلاكو بودجه ی كلانی در اختیار خواجه گذاشت و خواجه با آن پول، در سال 638 هجری شمسی، اولین مركز تحقیقات فیزیك تجربی و اختر شناسی دنیا را در مراغه تحت نام رصدخانه ى مراغه برپا كرد.  رصدخانه ظرف سه سال ساخته شد و در سال 641 هجری شمسی فعالیت خود را آغاز كرد. در كار ساختن این رصدخانه چینیان به ایرانیان كمك كردند. اما ابتكارات یگانه ای هم خواجه در آن بكار برد. مثلا ساختن یك دیوار 4 متری به قوس 90 درجه در ارتفاع و 90 درجه در پهنا كه برای اولین بار بود ساخته می شد. سپس خواجه بعنوان رئیس مركز دستور داد تا نسخه های تمیزی از كتابهای كتابخانه های الموت، بغداد، الجزیره، دمشق، موصل و خراسان خریداری و به مركز تحقیقات مراغه منتقل شد.

 

اعضای هیأت علمی مركز تحقیقاتی رصدخانه ی مراغه:

 


1- مؤید الدین عرضی، فرزند برمك فرزند مبارك عرضی دمشقی - مهندس و متخصص در علم هندسه و ساختن الات رصد، از اقران

2- نجم الدین علی، فرزند عمر فرزند علی كابتی -از علمای شافعیه

3- فخر الدین اخلاطی - مهندس و معمار و متبحر در علوم ریاضی، از تفلیس

4- فخرالدین مراغه ای - پزشك و ریاضیدان، مقیم موصل

5- نجم الدین كاتب بغدادی، از صور

6- محی الدین مغربی، مهندس و ریاضیدان

7- قطب الدین شیرازی، بعنوان شاگرد خواجه

8- حسام الدین شامی

9- نجم الدین اسطرلابی

10- سید ركن الدین استرابادی

11- ابن الفوطی كمال الدین عبدالرزاق شیبانی بغدادی

12- صدرالدین علی، فرزند خواجه

13- اصیل الدین حسن، فرزند خواجه

14- فو  من  جی   دانشمند چینی

15- ابوالفرج   بارهیراوس - شخصیت ممتاز مذهبی مسیحی

 

وقتی هلاكو نامهای پیشنهادی خواجه را دید توضیحاتی خواست كه خواجه علت انتخابهایش را گفت و اشاره كرد كه ما نباید به كیش و قوم فرقه و محل تولد اهمیت بدهیم و آنها پذیرفتند و شاید این اولین جرقه های عملكرد دانشگاههای كنونی غربیست كه از تمام دنیا و هر مذهبی دانشمند استخدام می كنند. هلاكو پس اینكه عقاید خواجه راشنید به او گفت شما بروید و هر كاری كه صلاح می دانید بكنید و خراجتان را از ما بگیرید.

 

و بدین ترتیب رصدخانه پا گرفت و نتیجه علمی آن منتشر شدو به جهان غرب راه یافت.

 

كپرنیك در سالهای 1501 تا 1503 مشغول به مطالعه ی مقالات و تزهای مكتب مراغه و یادداشتهای خواجه نصیر الدین طوسی بوده و نظراتش نیز نزدیك به این مكتب است. 

 

نصیرالدین مدل دیگری برای حركت ماه كه بطور قطع با مدل بطلمیوسی مخالف است را طراحی كرده است. این مدل منظومه ی زمین مركزی بطلمیوس را از بین می برد. او این كار را با طراحی مدلی كه در آن منحصرا هشت جسم كروی دوار روی مدارهایی منفرد بدور خورشید انجام می دهد و می تواند بی نظمیهای مداری ماه را با این مدل توجیه كند. با این كار نصیر توانست برای اولین بار در تاریخ ستاره شناسی مدلی با استدلال خود ابداع كند كه از كتاب مقدس استخراج نشده باشد و او در واقع 250 سال قبل از كپرنیك اینكار را انجام داده بود.

 

اگر همانند خواجه عزم و اراده ی ملی برای پیشرفت علم ایرانی داشته باشیم و نیز شرایط پیشرفت را مهیا كنیم و تنگ نظریها را دور بیفكنیم و تشویق به كار مداوم و دوری از تنبلی كنیم دوباره می توانیم همانند ژاپن جزو سردمداران علمی و اخلاقی دنیا باشیم.

 

 

چند تز و مقاله و كتاب از خواجه:

 

توجه كنید كه كتابهای آنزمان باید به عربی نوشته می شد تا بین المللی باشد.



 
 

 

1- تجرید العقائد: درعلم كلام. این كتاب از بهترین كتابهائى است كه در معقولات و رد شبهه‏ها نوشته شده است و گرچه كتاب از نظر حجم كوچك است ولى از نظر معنى بسیار پرمحتواست كه ملاعلى قوشچى یكى از شارحین این كتاب مى‏نویسد اگر علامه حلى شرح بر تجرید نمى‏نوشت، كتاب تجرید در بوته اجمال و ابهام باقى مى‏ماند و چیز از آن فهمیده نمى‏شد.

 

2- آداب المتعلمین: اولین كتابى است كه در آداب تحصیل علم و شرایط دانشجو و استاد نوشته شده و در واقع راهنمای طریقه ی درس خواندن برای دانشجو هاست. این كتاب دوازده فصل دارد و در مورد: تعریف علم، اخلاص در طلب علم و جلوگیری از عدد سازی در ازمایشگاهها، دقت در انتخاب استاد راهنما، مدت تحصیل، پرهیز از حسد ورزی به كارهای مهم دیگران، لزوم استفاده از تمام لحظات عمر برای خدمات علمی، لزوم پرهیزگارى براى دانشجو، راههای تقویت نیروى حافظه و رعایت آداب اخلاقی بحث مى‏كند.

 

3- الشكل القطاع: این كتاب ریاضى در نوع خود بى‏نظیر است. در كتاب فلاسفه الشیعه ص 489 آمده است: غربیها كتاب الشكل القطاع را به زبانهاى لاتین و انگلیسى و فرانسه ترجمه كرده‏اند و در طول قرنهاى متعدد مرجع دانشمندان اروپائى بوده كه معلومات خود را در مورد مثلثات مستوى و كروى از آن مى‏گرفتند خواجه اولین كسى است كه حالات ششگانه مثلث كروى قائم الزاویه را به كار برده و آن را در اینجا كتاب ذكر كرده است. هر كس این كتاب را مطالعه كند متوجه مى‏شود كه مطالب مزبور فقط در جدیدترن كتابهائى كه در باب هر دو نوع مثلثات تالیف شده موجود است.

 

4- التذكرة النصیریة فى الهیئة: این كتاب كه در علم ستاره شناسی نوشته شده، سخت از منظومه بطلمیوسى انتقاد مى‏كند و بویژه درباره حركت‏ سیارات بر آن خرده مى‏گیرد.  این اشكالات در اروپا حكم كفر كردن داشت. در كتاب فلاسفه الشیعه آمده است: خواجه نصیر الدین طوسى نظریه‏اى را كه پایه افسانه‏هاى خرافى یونان بود و جمعى از فلاسفه مسلمان هم آن را از یونانیان فرا گرفته بودند بكلى از میان برداشت و با نقض نظریه یونانى افسانه عقول عشره و ملحقات آن - یعنى آرائى كه در هیئت قدیم عنوان مى‏شد و مى‏گفتند افلاك زنده و عاقلند و داراى فكر و تدبر! - همه را از پایه منهدم و ویران ساخت. و اساس هیئت قدیم را پیش از ولادت كوپرنیك و گالیله به چند قرن برهم ریخت. امرى كه در این باب عجیب است این است كه خواجه از ملاك خود همان قاعده استفاده كرده و دلیل بر نقض آن آورده است. خواجه در منظومه سیاره‏اى خود براى توضیح دادن حركت ظاهرى سیارات، دو كره تصور كرده بود كه یكى در داخل دیگر دوران مى‏كرد. به همین جهت مورخ آمریكائى ریاضیات اسلامى ا.س.كندى كه به این طرح سیاره‏اى متوجه شده، آن را ?جفت طوسى? نامیده است. زیرا مجموع دو حامل متحرك را نشان مى‏دهد.

 


5- تحریر المجسطى: این كتاب نیز در علم هندسه است.

 

6- اساس الاقتباس در منطق.

 

7- شرح اشارات ابن سینا.

 

8- تحریر اوقلیدسى.

 

9- زیج ایلخانى.

 

10- اوصاف الاشراف.

 

11- تذكره در هیئت.

 

12- رساله سى فصل در معرفت تقویم.

 

13- رساله اسطرلاب.

 

14- جامع الحساب.

 

15- قواعد العقاید.

 

16- رساله در جبر و قدر.

 

17- رساله اجوبه سؤالات شیخ صدر الدین قونوى.

 

18- رساله رد ایراد كاتبى بر دلیل حكماء در اثبات واجب.

 

19- اخلاق ناصرى. كه در این جزوه علت تمام بیماریهای روحی را بیان می كند و راههای علاج آنرا می گوید. مثلا می گوید كه دلیل حسد اینست كه شخص احساس كمی می كند. راه درمانش این نیست كه مانع از پیشرفت دیگری شوی بلكه راهش اینست كه همت كنی و خودت را زیاد كنی.

 

20- رساله در تحقیق نفس الامر.

 

21- رساله در بحث امامت.

 

و سرانجام پس از 73 سال عمر پربركت، در روز 6 خرداد سال 653 هجری شمسی كه عید غدیر بود به جوار حضرت حق تعالى شتافت، و در كاظمین، در جوار امام هفتم و امام نهم علیهما السلام به خاك سپرده شد.

 

نوشته ‏اند كه در حال احتضار از ایشان پرسیدند: آیا اجازه مى‏فرمایید جنازه شما را به نجف اشرف حمل كنیم. فرمود: مرا همین جا دفن كنید زیرا از امام موسى بن جعفر علیهما السلام خجالت مى‏كشم كه در جوار او بمیرم و جنازه مرا به جاى دیگر منتقل كنند.

 

نظرات دیگران درباره ی خواجه:

 

- علامه حلى كه افتخار شاگردى توسى را داشت، درباره وى چنین مى‏گوید: خواجه افضل اهل زمان خود در علوم عقلی و نقلی بود. او داراى تالیفات بسیار در فلسفه و علوم شرعی است كسى پاى‏بندتر از او در اخلاق نیافتم. در خدمت او الهیات كتاب شفاى ابن سینا و پس از آن تذكره در علم هیئت را كه تالیف خود ایشان است، یاد گرفتم.

 

- قطب الدین اشكورى در كتاب محبوب القلوب مى‏نویسد: او دانشمند و پژوهشگرى بود كه دانشمندان دوست و دشمن در برابر او سر تعظیم فرود آورده و براى درك علوم معقول و منقول در خدمتش زانوى ادب به زمین مى‏زدند... كتابها و آثار سودمند بسیارى در فنون و علوم گوناگون دارد بویژه اینكه كوشش فراوانى در رد شبهات فخر رازى نمود كه این شبهات را فخر در شرح اشاراتش نوشته است.

 

- كمال الدین موصلی: متاسفانه مردم به كسانیكه به علوم عقلیه بیشتر از علوم نقلیه همیت بدهند به چشم خوبی نمی نگرند هر چند آن عالم مانند نصیرالدین توسی در بین بقیه بی نظیر باشد.

 

- در كتاب تاریخ ریاضی و علوم طبیعی نوشته ی آقایان اسوردلو و نیـــــــــگابولر  (Swerdlow و Neagebauer) در سال 1984 هفتصد صفحه راجع به نجوم عربی و مكتب مراغه نوشته شده است. در آن صفحات نوشته شده: "نوشته های بطلمیوس توسط مورخان عرب از یونان به عربی ترجمه شده و دانشمندان عرب زبان درباره ی آن اظهار نظر و بحث می كردند. از همه معروفتر ابن هیثم است كه نظرات مخالف نظرات بطلمیوس ارائه كرده است." حتی اشاره شده كه كپرنیك در سالهای 1501 تا 1503 مشغول به مطالعه ی مقالات و تزهای مكتب مراغه و یادداشتهای خواجه نصیر الدین طوسی بوده و نظراتش نیز نزدیك به این مكتب است.

--------------------------------------------------------------------------------

منبع: جزوه ی تاریخ علم دكتر مهدی بارزی (دانشگاه صنعتی اصفهان)





نوع مطلب : مشاهیر مراغه، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


یکشنبه 2 تیر 1398 10:00 ب.ظ

Many thanks, Very good stuff!
purchasing cialis on the internet walgreens price for cialis venta cialis en espaa cialis farmacias guadalajara precios cialis peru 5 mg cialis pharmacie en ligne low cost cialis 20mg cialis pas cher paris non 5 mg cialis generici the best choice cialis woman
جمعه 31 خرداد 1398 06:33 ق.ظ

You stated that superbly!
compare prices cialis uk only now cialis for sale in us buying cialis on internet achat cialis en itali cialis generic tadalafil buy 40 mg cialis what if i take compare prices cialis uk cialis bula cialis uk recommended site cialis kanada
یکشنبه 26 خرداد 1398 11:23 ب.ظ

Thanks a lot, A lot of knowledge!

cialis for sale in europa prezzo di cialis in bulgaria cialis dosage recommendations cialis e hiv cialis for bph cialis flussig prescription doctor cialis cialis bula prix de cialis cialis from canada
شنبه 25 خرداد 1398 07:29 ب.ظ

Wonderful information, Thanks!
cialis generic tadalafil buy generic cialis at the pharmacy tadalafil 20 mg cialis kaufen bankberweisung generic cialis 20mg tablets only best offers cialis use cialis 5 mg para diabeticos cialis price thailand cialis ahumada cialis for bph
شنبه 25 خرداد 1398 05:09 ق.ظ

Whoa a good deal of very good material.
cialis 20 mg cost cialis generisches kanada cialis 100 mg 30 tablet cialis kaufen tadalafil look here cialis order on line buy cialis online nz trusted tabled cialis softabs cialis prices in england miglior cialis generico
جمعه 24 خرداد 1398 03:00 ب.ظ

Cheers. Terrific information!
generic cialis review uk safe dosage for cialis order a sample of cialis cialis purchasing we use it cialis online store buy cialis cheap 10 mg i recommend cialis generico cialis professional from usa cialis generique 5 mg cialis for sale
چهارشنبه 22 خرداد 1398 09:00 ب.ظ

You said it perfectly.!
buy cialis online legal cialis uk cialis tablets for sale cialis soft tabs for sale deutschland cialis online weblink price cialis cialis daily dose generic free cialis low cost cialis 20mg link for you cialis price
یکشنبه 19 خرداد 1398 03:01 ب.ظ

Fantastic knowledge. Many thanks.
enter site 20 mg cialis cost interactions for cialis cialis 30 day sample opinioni cialis generico import cialis cialis ahumada cialis generico milano cialis rckenschmerzen low cost cialis 20mg cialis efficacit
شنبه 18 خرداد 1398 09:26 ق.ظ

Nicely put. Regards!
generic cialis cialis tadalafil achat cialis en itali online cialis cialis usa cost achat cialis en itali cialis generic availability cialis for sale viagra vs cialis if a woman takes a mans cialis
شنبه 24 فروردین 1398 03:28 ق.ظ

Thanks, I value this!
buy viagra online usa northwestpharmacy canada online pharmacies pharmacy near me canada medications buy canadian cialis drugs for sale in uk canadian online pharmacies canadian pharmacy world buy viagra now
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:31 ب.ظ

You actually mentioned that exceptionally well.
tesco price cialis cialis coupon cuanto cuesta cialis yaho cialis reviews buy cialis cialis lowest price cialis for bph generic cialis 20mg uk cialis daily reviews cialis wir preise
چهارشنبه 14 آذر 1397 06:31 ب.ظ

Thanks, Quite a lot of stuff.

canadian drugs generic cialis no prescription cialis cheap cialis 30 day sample if a woman takes a mans cialis cialis arginine interactio cialis price thailand cialis lowest price purchasing cialis on the internet when will generic cialis be available cialis for bph
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:11 ق.ظ

Amazing loads of awesome info.
cheap cialis buying brand cialis online buying cialis on internet cialis usa cost cialis prezzo al pubblico cialis australia org look here cialis cheap canada prix cialis once a da cialis great britain female cialis no prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 05:58 ب.ظ

Point effectively regarded.!
cialis patentablauf in deutschland deutschland cialis online generic cialis review uk buy cialis online nz deutschland cialis online cialis lilly tadalafi achat cialis en suisse cialis tadalafil online order cialis from india cost of cialis cvs
دوشنبه 12 آذر 1397 06:45 ب.ظ

With thanks! Great stuff!
cost of cialis per pill brand cialis generic 5 mg cialis pharmacie en ligne precios cialis peru cialis generico online cialis professional from usa cialis tablets interactions for cialis cialis uk next day estudios de cialis genricos
دوشنبه 12 آذر 1397 06:25 ق.ظ

Cheers! An abundance of material.

cialis dosage recommendations cialis usa cost cialis 5mg cialis canada only best offers cialis use 5 mg cialis pharmacie en ligne we use it 50 mg cialis dose cuanto cuesta cialis yaho cialis tablets low dose cialis blood pressure
شنبه 10 آذر 1397 05:34 ق.ظ

Thanks. Plenty of forum posts.

cialis coupons prices for cialis 50mg cialis lilly tadalafi cialis 5 mg effetti collateral cialis uk acheter du cialis a geneve cialis canada on line 200 cialis coupon buy cialis online nz tadalafil 20mg
جمعه 9 آذر 1397 06:32 ق.ظ

Thanks a lot, A good amount of forum posts.

prices on cialis 10 mg cialis pills price each cialis uk next day if a woman takes a mans cialis cialis coupon click here take cialis we recommend cialis best buy cialis coupons prezzo di cialis in bulgaria cialis authentique suisse
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:15 ب.ظ

This is nicely said! !
canada discount drugs cialis cialis 10mg prix pharmaci cialis efficacit where to buy cialis in ontario we like it cialis price only best offers cialis use cialis 200 dollar savings card cialis baratos compran uk cialis super kamagra prix de cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:30 ق.ظ

Very good knowledge. With thanks!
generic cialis levitra cialis 5mg prix tarif cialis france calis cialis from canada cialis 20mg prix en pharmacie buy cheap cialis in uk venta cialis en espaa effetti del cialis cialis great britain
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:35 ب.ظ

Excellent tips. Thanks.
prices on cialis 10 mg cialis prices in england usa cialis online cost of cialis per pill cialis sans ordonnance cialis 5 mg cialis daily reviews cialis arginine interactio tarif cialis france 40 mg cialis what if i take
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:56 ق.ظ

You said it adequately..
achat cialis en suisse cialis free trial only best offers 100mg cialis cialis 5 effetti collaterali rx cialis para comprar cialis generique 5 mg wow cialis tadalafil 100mg cialis online holland buy online cialis 5mg we recommend cheapest cialis
چهارشنبه 11 مهر 1397 02:24 ق.ظ

Truly all kinds of awesome facts!
cialis generico en mexico 5 mg cialis coupon printable venta cialis en espaa generic cialis 20mg tablets 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis 20mg prix en pharmacie buy original cialis cialis cost cialis 10mg prix pharmaci cialis for sale in europa
دوشنبه 9 مهر 1397 01:46 ق.ظ

You actually mentioned it very well.
online cialis bulk cialis comprar cialis 10 espa241a canadian cialis cialis pills price each buy cialis uk no prescription cialis 20 mg best price female cialis no prescription cialis prezzo al pubblico chinese cialis 50 mg
یکشنبه 1 مهر 1397 05:02 ق.ظ

Kudos! Fantastic stuff!
canadianpharmacy is trust pharmacy in canada legitimate canadian prescription drugstore northwest pharmacies mail order buy vistagra online safe canadian pharmaceuticals online viagra canadiense Canadian Pharmacy USA canada viagra canadian medications, liraglutide
چهارشنبه 14 شهریور 1397 09:16 ق.ظ

Whoa quite a lot of excellent facts!
legitimate canadian mail order pharmacies canadian pharmacy uk delivery order canadian prescriptions online canada online pharmacies medication rx from canada canada online pharmacies surrey trust pharmacy of canada canada medication pharmacy canadian medications pharmacy canadianpharmacyusa24h is it legal
سه شنبه 13 شهریور 1397 12:35 ب.ظ

Many thanks. I value this.
buy viagra online discount discount viagra viagra no pres order viagra online without prescription buy pharmacy online buy viagra uk no prescription can i buy viagra over the counter cheap online viagra buy levitra viagra how buy viagra
یکشنبه 11 شهریور 1397 06:39 ب.ظ

Nicely put, Regards!
achat cialis en europe tadalafil generic generic cialis in vietnam cipla cialis online cialis reviews cialis canada on line click now cialis from canada 40 mg cialis what if i take cialis dosage recommendations how much does a cialis cost
دوشنبه 22 مرداد 1397 10:41 ب.ظ

Thank you, Numerous advice.

cialis prezzo al pubblico buying cialis on internet low cost cialis 20mg cialis price thailand achat cialis en europe tadalafil cialis 5 effetti collaterali tadalafilo click now buy cialis brand where cheapest cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 10:42 ق.ظ

Wow quite a lot of valuable info!
wow cialis 20 acquistare cialis internet cialis cipla best buy cialis uk next day where do you buy cialis acquistare cialis internet generic cialis tadalafil cialis 100 mg 30 tablet cuanto cuesta cialis yaho click now cialis from canada
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30